Özet
Kedilerin yatağa işeme sorunu arkasında bazı sağlık sorunları olabilir. Bununla birlikte komplike canlılar olan kediler farklı sebeplerden dolayı da tuvaleti yerine yatağa işeme davranışı gösterebilir. Özellikle normal şartlarda kediniz tuvaletini kumuna yaparken bir anda bu davranışını bırakıp yatağa işemeye başladıysa, size ters giden bazı durumları işaret ediyor olabilir. Kediler, doğal yaşamlarında son derece temiz ve hijyene önem veren canlılar olarak bilinir. Sık sık kendilerini temizleyen kediler aynı zamanda yaşadıkları alanın da temiz olmasına özen gösterir. Ancak kedim yatağa işiyor gibi durumlar hem kedi sahipleri hem de diğer evcil hayvanlar açısından tehdit oluşturabilir. Bu nedenle kedinin tuvaleti yerine yatağa işemesini fark ettiğinizde uzmanların tavsiye ettiği çözüm yöntemlerini uygulamanız gerekir.
Kedilerin yatağa işeme sorunu kalıcı olarak çözülmesi için yalnızca yatağa erişimi engellemek yeterli olmayabilir. Öncelikle davranışın altında yatan neden belirlenmeli; ardından veteriner kontrolü, kum kabı düzenlemeleri, doğru temizlik ve stres yönetimi birlikte ele alınmalıdır.
Kedilerin Yatağa İşeme Sorunu
Kedinin eve işemesi sadece yatakla sınırlı kalmayıp evin çeşitli bölgelerinde de görülebilir. Özellikle evde birden fazla kedi bakıyorsanız, bazı kedilerinizin tuvalet kaplarını kullanmak yerine evin çeşitli bölgelerine işediğini fark edebilirsiniz. Bu durum birden fazla sayıda kedi bakan kişilerin yakından tecrübe ettiği ve son derece normal bir olaydır. Çünkü kediler diğer kedilerle birlikte yaşadıklarında evin çeşitli yerlerine veya yatağa çiş yapmaya meyillidir. Aynı zamanda kedi sahibine bir işaret olarak algılanması gereken bu sorunun arkasında pek çok farklı sebep olabilir. Kedinizin tuvalet alışkanlığında ani bir değişiklik olması ve özellikle yatağa işemeye başlaması durumunda bunun arkasında yatan sebepleri incelemeniz tavsiye edilir.
Kedilerin Yatağa İşemesi Nedenleri
Kedilerin yatağa çiş yapmasının sebepleri arasında sağlık sorunları, tuvalet ortamını beğenmemesi ve kendine ait tuvalet kabı olmaması olabilir. Kediler kendi başına buyruk davranmakta eline su dökülmez canlılardandır. Karakter özelliklerine göre bazı kedilere laf anlatmak veya eğitmek son derece zor olabilir. Ancak genel anlamda kedinizin tuvalet alışkanlığında birden bire bir değişim yaşanmışsa ve kediniz yatağa işemeye başlamışsa bunun arkasında yatan sebepler mutlaka irdelenmelidir.
Kedilerde yatağa işemeye yol açabilecek başlıca nedenler aşağıda sıralanmıştır:
- Alt idrar yolu rahatsızlıkları
- Feline idiopatik sistit (FIC)
- Mesane taşı veya kristalleri
- İdrar yolu enfeksiyonları
- Böbrek hastalıkları ve idrar miktarını artırabilen bazı sistemik hastalıklar
- Kum kabının kirli olması
- Kumun kedi tarafından sevilmemesi
- Kum kabının yanlış konumlandırılması
- Yetersiz sayıda kum kabı
- Başka kedilerle yaşanan sosyal gerilim
- Ev değişikliği veya rutin değişiklikleri
- Eve yeni bir insan ya da hayvan gelmesi
- Önceden işenen bölgede idrar kokusunun kalması
- İleri yaştaki kedilerde hareket ve bilişsel problemler
Yukarıdaki kedilerin yatağa işeme nedenlerinden bazıları birbiriyle bağlantılı olabilir. Örneğin ağrılı idrar yapan bir kedi kum kabını ağrıyla ilişkilendirdikten sonra sağlık sorunu düzelse bile yatağı kullanmaya devam edebilir.
Kedinin Yatağa İşemesi Sağlık Sorunu Belirtisi Olabilir mi?
Kısmen evet. Kedinin yatağa işemesi bazı durumlarda üriner sistem hastalığının ilk fark edilen belirtilerinden biri olabilir. Bu nedenle özellikle daha önce düzenli şekilde kum kabını kullanan bir kedinin aniden yatağa işemeye başlaması önemsenmelidir. İdrar yaparken ağrı yaşayan kediler kum kabını rahatsızlıkla ilişkilendirebilir. İdrar yapma ihtiyacının sıklaşması veya ani sıkışma yaşanması da kedinin kum kabına ulaşamadan yatağa ya da başka bir alana idrar yapmasına neden olabilir.
Sağlık Sorunları
Kedinin sağlık sorunu yaşaması, alıştığı tuvalet ortamı yerine yatağa işemesine yol açabilir. Kedinin idrar yollarında yaşayacağı enfeksiyon ve diğer sağlık sorunlarında tuvalet yerini değiştirme refleksi görülür. Kediler idrar yolunda hastalık hissettiğinde bunun her zaman kullandıkları tuvalet ortamından meydana geldiğini yorumlar. Bu nedenle idrar yolu hastalıklarından mustarip kediler her zamanki tuvaletine değil gidip yatağa veya farklı yerlere işeyebilir. Ayrıca çeşitli böbrek hastalıkları ve idiyopatik sistit gibi idrar yapmayı ilgilendiren hastalıklar kedim yatağa işiyor sorununa davetiye çıkartabilir.
Feline İdiopatik Sistit
Feline idiopatik sistit, kedilerde alt üriner sistem belirtilerinin önemli nedenlerinden biridir. Mesanede rahatsızlık ve inflamasyonla ilişkili olan bu tabloda sık idrara çıkma, zorlanma, kum dışına idrar yapma ve bazen idrarda kan görülebilir.
İdrar Taşları ve Kristaller
Mesane veya üriner sistemde oluşan taşlar idrar yollarını tahriş ederek ağrıya ve idrar yapma alışkanlıklarında değişikliklere yol açabilir. Kedinin sık sık kum kabına girmesi, az miktarda idrar yapması veya kum kabı dışında idrar yapmaya başlaması görülebilir.
Taş veya kristal şüphesinde yalnızca davranışsal müdahaleler yeterli değildir. Veteriner hekim idrar analizi, görüntüleme ve gerekli gördüğü diğer testlerle sorunun kaynağını araştırabilir.
İdrar Yolu Enfeksiyonları
Bakteriyel idrar yolu enfeksiyonları özellikle bazı yaş ve sağlık gruplarında uygunsuz idrar yapmanın nedenlerinden biri olabilir. Ancak kedilerde görülen her alt üriner sistem problemi enfeksiyon anlamına gelmez.
Bu yüzden veteriner hekim önerisi olmadan antibiyotik kullanılmamalıdır. İdrar analizi ve gerektiğinde idrar kültürü ile uygun değerlendirme yapılması gerekir.
Böbrek Hastalıkları, Diyabet ve Diğer Hastalıklar
Kedinin normalden fazla su içmesine ve idrar yapmasına neden olan hastalıklar da kum dışına idrar yapma ihtimalini artırabilir. Böbrek hastalıkları, diabetes mellitus ve hipertiroidizm bu açıdan değerlendirilmesi gereken sorunlar arasındadır. Özellikle yaşlı bir kedide aşırı su içme, kilo kaybı, iştah değişikliği veya idrar miktarında belirgin artış varsa veteriner muayenesi geciktirilmemelidir.
Kedi Tuvaletinin Modeli
Kedi tuvaletinin tasarım modeli bazı kedilerin fiziksel yapılarına uyumlu olmayabilir. Tuvalet ortamına her seferinde giriş ve çıkışta zorlanan kediler, zahmet verici bu işe katlanmak yerine tuvaletini farklı bir yere yapmayı tercih edebilir. Ayrıca kedi tuvaletinin mutlaka yeterli hijyen seviyesinde olmasına özen gösterilmelidir. Çünkü kediler tuvalet kumu belirli aralıklarla değiştirilmeyen tuvalet kabının dolması halinde çişini farklı bir noktaya yapacaktır. Bununla birlikte tuvalet kabında yeterli seviyede kum yoksa, kedinin hijyen koşullarına uymayacağı için bu noktayı tuvalet yerine kullanmaktan vazgeçebilir.
Tuvalet kabının tasarımı ve ebatlarının kedinize uyumlu olmasına dikkat etmeniz gerekir. Ayrıca tuvalet ve kum hijyenini düzenli aralıklarla sağladığınız zaman kediniz buradan vazgeçmeyecektir. Bunun yanı sıra aynı evde birden fazla sayıda kedi bakan kişiler de yatağa çiş yapma sorunuyla sık sık karşılaşabilir. Çünkü bazı kediler diğer evcillerle uyumlu bir şekilde yaşam sürebilecek karaktere sahipken bazı kediler ise sadece kendilerine ait bir tuvalet kabı olmasını isteyebilir. Bu yüzden ortak tuvalet kabını kullanmak istemeyen kediler yatağa veya evin farklı bölgelerine çiş yapabilirler.
İşaret Bırakma İçgüdüsü
Kedinin işaret bırakma ihtiyacı yüzünden yatak başta olmak üzere evin pek çok bölümüne idrarını yapma durumu görülebilir. Özellikle kısırlaştırılmamış olan erkek kediler, kızgınlık dönemine girdiklerinde idrar püskürtme denen davranışını gerçekleştirirler. Erkek kediler kendi bölgelerini işaretlemek ve alanını oluşturmak için evin en ücra noktasına bile çişini yapabilir. Evin içinde hijyen sorunlarına yol açan bu türden davranışları engellemenin pratik yöntemleri vardır.
Stres Kedinin Yatağa İşemesine Neden Olur mu?
Evet, stres bazı kedilerde uygunsuz idrar yapma ve idrarla işaretleme davranışlarıyla ilişkili olabilir. Ayrıca stres, feline idiopatik sistit gibi bazı üriner problemlerin ortaya çıkması veya tekrarlaması açısından da önemli bir faktör olarak değerlendirilir. Kediler için stres kaynağı olabilecek durumlar aşağıda sıralanmıştır:
- Eve yeni bir kedinin gelmesi
- Yeni bir köpek veya başka hayvan
- Yeni bebek veya aile bireyi
- Ev taşıması
- Mobilyaların veya yaşam alanının büyük ölçüde değişmesi
- Mama ve günlük rutinin aniden değiştirilmesi
- Evdeki kediler arasında rekabet
- Pencereden görülen yabancı kediler
- Oyun ve çevresel uyarım eksikliği
- Sahibinin çalışma düzeninin değişmesi
Stres yönetiminde amaç yalnızca kediyi sakinleştirmek değil, stresin kaynağını mümkün olduğunca belirlemek ve kontrol altına almaktır.
Kedinin Çişini Yatağa Yapmasını Önlemenin Yolları
Kedinin çişini yatağa yapmasını engellemek için öncelikle bu duruma yol açan sebepler üzerinde durmanız gerekir. Kediniz aniden tuvaletini her zamanki kabına yapmayı bırakıp yatağa veya evin farklı bölgelerine yapıyorsa aslında size ters giden bir şeyleri işaret ediyordur. Bu nedenle kedinin çişini yatağa yapmasını önlemek için ev koşullarında şu değişiklikleri yapabilirsiniz:
- Kedi tuvaletini sık sık temizleyin.
- Kedinin kullanmayı seveceği model ve tasarımda kedi tuvaletini seçin.
- Kediyi rahatsız etmeyen kumu tercih edin.
- Kedinin tuvaletini sık sık değiştirmeyin ve ihtiyaçlarına uygun yere konumlandırın.
- Kedinin tuvalet kabını senede bir kez yenileyin.
- Fazla sayıda kedi bakıyorsanız her birine özel tuvalet hazırlayın.
Bu yöntemleri uygulayarak kedinin yatağa çiş yapması engellenebilir. Ancak bunlara rağmen kediniz ısrarla yatağa çiş yapıyorsa idrar yolu enfeksiyonu veya böbrek hastalıkları yaşıyor olabilir. Bu nedenle kedim yatağa işiyor durumunda vakit kaybetmeden veterinere başvurun.
Kedi Yatağa İşediğinde Yatak Nasıl Temizlenmeli?
Yatağın doğru temizlenmesi davranışın tekrarlamasını azaltmak açısından önemlidir. Amaç yalnızca görünür lekeyi değil, kedinin algılayabileceği idrar kokusunu da mümkün olduğunca ortadan kaldırmaktır. Kedi idrarına uygun enzimatik temizleyiciler ürün talimatlarına göre kullanılabilir. Ürünün yatak, kumaş veya yüzey için uygun olup olmadığı önceden kontrol edilmelidir.
İşenen çarşaf, nevresim ve yıkanabilir tekstiller uygun şekilde yıkanmalı; yatak tamamen kurutulmalıdır. Keskin kokulu ürünlerle kokuyu bastırmak yerine idrar kalıntısının giderilmesi hedeflenmelidir.
Kedilerin Yatağa İşeme Nedenleri ve Çözümleri Hakkında Sık Sorulan Sorular
Kediler Yatağa Neden İşer?
Kediler yatağa üriner sistem hastalıkları, stres, kum kabı sorunları veya yumuşak yüzey tercihi nedeniyle işeyebilir. Özellikle davranış aniden başladıysa tıbbi nedenlerin araştırılması önemlidir. Daha önce sorunsuz biçimde kum kullanan kedide ani değişiklik veteriner değerlendirmesini gerektirebilir. Sorunun yalnızca davranışsal olduğu varsayılmamalıdır.
Kedim Neden Sadece Benim Yatağıma İşiyor?
Yatak sahibinin kokusunun yoğun olduğu, yumuşak ve emici bir yüzeydir. Bazı kediler bu özellikleri nedeniyle yatağı tercih edebilir. Daha önce aynı alana idrar yapıldıysa kalan koku da tekrar işemeyi teşvik edebilir. Bununla birlikte yalnızca yatağa işemesi sağlık problemi ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz.
Kısırlaştırılan Kedi Yatağa İşer mi?
Evet. Kısırlaştırılmış kediler de yatağa işeyebilir. Kısırlaştırma bazı işaretleme davranışlarını azaltabilse de idrar yolu hastalıkları, stres, kum kabı problemleri ve yüzey tercihini tamamen ortadan kaldırmaz. Kısır bir kedide yeni başlayan uygunsuz idrar davranışı da aynı şekilde değerlendirilmelidir.
Kediler Yatağa İşemeyi Nasıl Bırakır?
Öncelikle davranışın tıbbi veya davranışsal nedeni belirlenmelidir. Sağlık problemi varsa veteriner hekimin önerdiği tedavi uygulanmalı; kum kabı kaynaklı problem varsa kutu sayısı, konumu, temizliği ve kum türü düzenlenmelidir. İşenen yatağın kokusu uygun şekilde giderilmelidir. Stres kaynaklarının azaltılması da çözüm planının önemli bir parçasıdır.
Kum Kabı Temiz Olmasına Rağmen Kedi Yatağa Neden İşer?
Temizlik sorunun yalnızca bir parçasıdır. Kumun dokusu, kutunun büyüklüğü, konumu, başka kedilerin varlığı, üriner sistem hastalıkları veya stres de davranışa yol açabilir. Bu nedenle yalnızca kumu daha sık temizlemek her vakada yeterli olmaz. Sorun devam ediyorsa daha kapsamlı değerlendirme gerekir.